Büyüyen ticaret ilişkileri, Taliban’ın kontrolü, Dünya Ticaret Örgütü üyeliği, ifade özgürlüğü – İngiliz Büyükelçi ile röportaj
Kun.uz muhabiri, Tashkent’teki görevinin tamamlanmasıyla diplomatik hizmetten emekli olacak olan İngiltere’nin yeni atanmış Büyükelçisi Timothy Smart’ın yerini Ağustos ayında alacak olan önceki Büyükelçi Timothy Torlot ile röportaj gerçekleştirdi. Röportajda Büyükelçi Tim Torlot, son dört yıl boyunca Özbekistan ve İngiltere arasındaki ikili ilişkilerde gözlemlenen değişikliklerden, ticaret bağlarını daha da güçlendirmek için fırsatlardan, eğitimde işbirliğinden, Orta Asya’daki güvenlik konularından, Ukrayna’daki savaştan ve diğer politik olarak önemli konulardan bahsetti. Geçen dört yıl boyunca bu pozisyona atandığınızdan bu yana İngiltere ve Özbekistan’da birçok şey değişti. Örneğin, AB’den ayrıldınız, geç kraliçenin acısını yaşadınız, yeni kralın tahta çıkışını gördük ve hepimiz küresel salgının travmasını yaşadık, vb. Bunlar birçok değişiklik. Bütün bunlar sizce İngiltere ve Özbekistan arasındaki ikili ilişkileri nasıl etkiledi? İngiltere’nin genel olarak Orta Asya’ya ve Özbekistan’a özel bir önem verdiğini düşünüyorum. Beş Orta Asya ülkesinde elçilikler açan ilk Avrupa ülkelerinden biriydik. Avrupa Birliği’nden ayrılmamız, tartışmalı bir durum ve gerçek bir etkisi olmaya devam edecek, dünyanın geri kalanıyla nasıl işbirliği yapabileceğimizi dönüştürme yolunda bir fırsat olarak görüldü. AB yerine Avrupa hala gerçekten önemli bir ortaktır; Avrupa’daki bireysel ülkeler ve AB. Bunlar hala bizim için önemli. Ancak, bu, İngiltere’yi dünyanın geri kalanına, tüm kariyerim boyunca olduğu gibi bir diplomat olarak daha da yaymak için bir teşvik yoluydu. Bu dönemde küresel olayların Özbekistan’ı da etkilediğini belirtmeliyim. Burada, söylediğiniz gibi, neredeyse dört yıldır bulunmaktayım. Bu süre zarfında bu ülkeyi çok etkileyen küresel salgın, Afganistan’da Taliban’ın kontrolü ele geçirmesi ve en sonuncusu, Rusya’nın Ukrayna’yı yasadışı olarak işgali girişimi gibi olağanüstü olayları gördük. Bu süreçteki karışıklık döneminde, Özbekistan ile ilişkilerimizi geliştirmek, güçlendirmek ve konsolide etmek için olağanüstü şeyler yaptığımızı düşünüyorum. Özbekistan ile Dünya Ticaret Örgütü’nün Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Plus (GSP+) anlaşmasını imzalayan ilk ülke oldunuz, bu anlaşma sayesinde Özbek tarım ürünleri ve imalat malları tarifesiz olarak İngiltere’ye ihraç edilebiliyor. Orta Asya’da imzaladığımız Geliştirilmiş Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması’na da ilk imza atan ülke oldunuz. Bir kalkınma programı başlattık ve Özbek tarım işçilerinin İngiltere’de çalışmasına imkan sağlayan bir mevsimlik işçi programı başlattık. Güvenlik işbirliği ve ticaret alanında yaptığımız çalışmaları büyük ölçüde genişlettik. Hatta COVID, İngiliz işletmelerine daha önce yapmadığımız bir şekilde ulaşma fırsatı sağladı. 2021’de çevrimiçi olarak düzenlediğimiz Özbek-Britanya Ticaret ve Sanayi Konseyi toplantısına 800 işadamı katıldı ve bu, geçen yıl Özbekistan’a 126 işadamının katıldığı büyük bir ticaret heyetine yol açtı. Umarım bunu ticaret istatistiklerimizde yavaş yavaş görebiliriz. Tüm bunları desteklemek için büyükelçilik olarak iki kat büyüdük. Buraya geldiğimde burada altı İngiltere merkezli personel çalışıyordu ve şimdi onikiyiz. Dolayısıyla, son dört yılda ilişkilerimize destek olmak için gerçek bir çaba sarf ettik. Bununla birlikte, Özbekistan ile İngiltere arasındaki ticaret hacmi hala oldukça düşük. Değil mi? Yakın gelecekte bunu artırmak için belirli planlar var mı? İngiltere’nin Özbekistan’dan ithal etmek için ilgi duyabileceği sanayi ürünleri neler olabilir? Sizden katılıyorum. Bu ülkenin açıldığı fırsatlar, hız ve amaç göz önüne alındığında, ne kadar az ticaret ve yatırım yaptığımızı şaşırtıcı buluyorum. Önceki cevabımda da biraz işaret ettiğim gibi, geleneksel olarak yıllık ticaret ve yatırım konferanslarımızın fırsatları tanıtmak için kullanıyoruz. İngiliz iş dünyasının özellikle değer katma ve fayda sağlayabilmesinin mümkün olabileceğini düşündüğümüz belirli sektörlere odaklanıyoruz. Devletin rolünü azaltmak ve devlete ait işletmeleri ya özelleştirme yoluyla ya da yönetişimlerinin işleyişini dönüştürerek daha rekabetçi hale getirmek bakımından hükümetin çabalarına yardımcı olmaya çalışıyoruz. İş insanlarını İngiltere’ye götürüp götürmeye devam ediyoruz. Örneğin, Eylül ayında, bir bankacılık grubunun Londra’ya gidişi gibi bir grup daha var. Ayrıca, ticaret bakanı Ağustos ayında Özbekistan’a gelecek. İlk böyle bir ziyaret geçen yıl yaz aylarında gerçekleşti. Biz, İngiltere ekonomisi için daha fazla değer katma ve İngiliz iş dünyasına kar getirebileceğimizi düşündüğümüz alanlara odaklanıyoruz. Bu alanlar finansal ve profesyonel hizmetler, enerji sektörü ve eğitimdir. Ukrayna’daki savaşın başlamasıyla birlikte, İngiltere istihbarat servisi MI6, olası senaryoları tahmin etmede oldukça başarılı oldu. Buna dayanarak, bu çatışmanın geleceğini nasıl görüyorsunuz ve Özbekistan için olası sonuçlar neler olabilir? Batının yaptırımları Özbekistan’a da yönelebilir mi? Bu soruda birçok şey var. Tüm farklı ayrıntılara değinmeye çalışacağım. Bu korkunç savaş Ukrayna’daki birçok sıradan insanın hayatını etkiliyor, genç Rusları ve diğerlerini öldürüyor. Bölgesel ve küresel ekonomiye felaket etkileri var ve Rusya’nın bu hafta Karadeniz Tahıl Girişimi’nden çekilme kararı, dünya gıda kaynaklarını tehlikeye atacak, Afrika ve dünyanın diğer yoksul ve gelişmekte olan ülkelerine 2 milyon ton tahıl ihracatını kolaylaştıran anlaşmayı tehdit edecek. Bu felaket nitelikte bir hamledir; bu savaşın tamamı bir felakettir ve bir hatadır. Bu savaşın sona ermesinin tek yolu, Rusya’nın Ukrayna’daki işgal altındaki bölgelerden askerlerini çekmesi ve ilerlemesini durdurmasıdır. Biz Ukrayna’ya askeri ve insani olarak destek vermeye devam edeceğiz. Savaşın başlangıcından bu yana Ukrayna’ya 350 milyon sterlin değerinde insani destek verdik ve son Rus askeri Ukrayna topraklarını terk edene kadar bu desteği sürdüreceğiz. Şu anda pek iyimser değilim. Gerilimlere, Rusya’daki karışıklıklara, ekonomiye felaket etkileri gösteren her şeye rağmen, Rusya lideri Putin’in savaşı yavaşlatmadığına dair herhangi bir işaret görmüyorum. Rusya’nın büyük bir ekonomik gücü ve gücü, güçlü bir askeriye sahiptir. Savaşın Rus ordusunun ekipmanı, organizasyonu ve savaş tarzı açısından da Rus ordusunun başarısızlıklarını ortaya koyduğunu düşünüyorum. Kalın ya da ince, Ukrayna’ya desteğimizi sür
