Cenevre’de sunulan BM İHY raporu: Özbekistan insan hakları raporu
BM İnsan Hakları Konseyi’nin Evrensel Dönemsel İnceleme (EDİ) Çalışma Grubu’nun 44. oturumu 6-17 Kasım 2023 tarihleri arasında Cenevre’de gerçekleşiyor.
5 Mart 2006 tarihinde BM Genel Kurulu kararı 60/251 ile kurulan Evrensel Dönemsel İnceleme, tüm 193 BM üye devletlerindeki insan hakları durumuna ilişkin uzman değerlendirmeleri sağlayan BM İnsan Hakları Konseyi (HRC) mekanizmasıdır. Nisan 2008’deki ilk toplantısından bu yana tüm 193 BM üye devletleri üç kez incelendi.
Özbekistan, 8 Kasım 2023 tarihinde dördüncü raporunu sundu. Özbekistan’a ek olarak, 44. oturumda Azerbaycan, Bangladeş, Burkina Faso, Cape Verde, Kamerun, Kanada, Kolombiya, Küba, Cibuti, Almanya, Rusya, Türkmenistan ve Tuvalu’dan raporlar incelendi.
Özbekistan’ın EDİ’nin birinci, ikinci ve üçüncü incelemeleri sırasıyla Aralık 2008, Nisan 2013 ve Mayıs 2018 tarihlerinde gerçekleşmişti.
Ülkenin mevcut EDİ oturumuna katılmak üzere gönderilen heyeti, Oliy Majlis Yasama Meclisi Başkanı Birinci Yardımcısı, Ulusal İnsan Hakları Merkezi Direktörü Akmal Saidov başkanlığında katıldı. Heyet ayrıca Oliy Majlis Senato Kadın İşleri ve Cinsiyet Eşitliği Komitesi üyesi Gulnora Marufova, Yüksek Mahkeme Başkan Yardımcısı Ikrom Muslimov, İçişleri Bakan Yardımcısı Yakhojon Abdulkhakov, Sağlık Bakanlığı Müsteşarı Elmira Basitkhanova ve Dışişleri Bakanlığı ile Cenevre’deki BM Daimi Temsilciliği temsilcilerini içeriyordu.
Etkinlikte, Özbekistan’ın insan haklarını korumak ve teşvik etmek için yaptığı önemli çabalar uluslararası topluma anlatıldı, bunlar arasında yasal, idari ve yargı reformları bulunuyordu.
Özbekistan raporuyla ilgili toplantı sırasında 84 ülke konuştu ve 244 öneride bulundu.
BM üye ülkeleri, Evrensel Dönemsel İnceleme Çalışma Grubu toplantısı için ciddi bir hazırlık, detaylı bir ulusal rapor, belirli insan hakları konularına ilişkin ek bilgiler ve BM İnsan Hakları Konseyi ile yapılan diyalog için gönderilen heyetin yüksek düzeyi için Özbekistan hükümetine teşekkür etti.
Özbekistan’ın 2013 ve 2018 EDİ döngülerinde aldığı önerileri uygulama ve HRC ile açık ve yapıcı diyalog geliştirme adımlarını büyük ölçüde takdir eden delegasyonların ezici çoğunluğu oldu.
Birkaç ülke, temel özgürlükleri ve insan haklarını garanti altına alan Özbekistan’daki anayasa reformunu memnuniyetle karşıladı. Yeni Özbekistan Kalkınma Stratejisi ve “Özbekistan-2030” Stratejisi özellikle dikkat çekti ve bu stratejiler ülkenin insan haklarını destekleme ve sağlama konusundaki taahhütlerini ve uluslararası yükümlülüklerini yerine getirme konusundaki kararlılığını gösteriyor.
Aynı zamanda, Özbekistan’ın HRC insan hakları yapılarıyla işbirliğini geliştirme ve genişletme çabaları da desteklendi. Özellikle Mart 2023’te BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk’ün Özbekistan’a ziyareti bunun çarpıcı bir örneğiydi. Özbekistan’ın EDİ Çalışma Grubu, BM sözleşme organları ve HRC’nin özel prosedürleri tarafından önerilerin uygulanmasına ilişkin milli eylem planları ve programlarını geliştirmesi ve uygulamasında gösterdiği deneyim, özel dikkate değer bulundu.
HRC üye ülkeleri ayrıca Özbekistan’ın çocuk ve zorla işçilik başta olmak üzere insan kaçakçılığıyla mücadelede elde ettiği başarıları olumlu bir şekilde karşıladı.
Son olarak, oturum katılımcıları, Özbekistan hükümetinin engelli bireylerin haklarını sağlama ve fırsatlarını genişletme konularına verdiği önemi ve Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’yi onaylamasını memnuniyetle karşıladı.
EDİ platformunun ülke çapında yapılan reformlar hakkında dünya topluluğuna objektif bilgi iletebilmek için eşsiz bir fırsat olduğunu belirtmek gerekir. Bu, yabancı devletlerin ve insan hakları konusunda uzmanlaşmış uluslararası kuruluşların önerilerini dikkate alarak ülkedeki reformlar hakkında bilgi vermeyi mümkün kılan bir platform.
“Özbekistan: insan hakları alanında ilerleme” raporu, “Yeni Özbekistan Kalkınma Stratejisi” ve “Özbekistan-2030” Stratejisi broşürleri ve diğer bilgiler, EDİ oturumu katılımcıları arasında dağıtıldı.
10 Kasım 2023’te, Özbekistan’ın EDİ raporunun sonuçlarına dayanarak öneriler kabul edildi.
