Özbekistan’da Yeni Umre Lisans Kuralları, Monopol ve Yükselen Maliyetler Endişeleri Doğuruyor
Özbekistan hükümeti, Umre ibadeti için seyahat acenteleri için 1 milyon dolarlık bir rezerv depozitosu şartı getirerek Umre ibadeti lisansları için sıkı yeni gereksinimler getirdi. Karar, yerel tur operatörleri arasında endişelere yol açtı ve yeni koşulların sektörde tekel oluşturabileceği korkusunu doğurdu. Kun.uz, bu değişiklikleri ve sonuçlarını Özbekistan’ın turizm sektöründe önemli isimler olan Sherzod Sami ve Farhod Haşimov ile tartıştı.
Lisans Koşulları ve Tekel Korkusu
12 Ekim 2024 tarihinde yapılan duyuru, Umre ibadetlerini kolaylaştıran şirketler için bir dizi yeni düzenleme içeriyor. Yeni lisanslama kurallarından sorumlu olan Din İşleri Komitesi, bazıları tarafından kısıtlayıcı koşullar olarak görülen koşulları uygulamış, bu da paydaşlar arasında yaygın bir endişeye neden olmuştur. Sektör uzmanları tarafından dile getirilen temel endişe, sektörün tekelci bir modele dönüşebileceği ve vatandaşlar için seçenekleri sınırlayabileceği ve rekabeti baltalayabileceği yönündedir.
“Komşu ülkelerin tur operatörleri memnun, çünkü yakında Özbek hacıları çekebilirler” diyen bir tur şirketi başkanı olan Sherzod Sami, “Suudi iş ortaklarımız 1 milyon dolarlık depozito gereksinimine şaşırmıştı. Bu koşul, birçok işletmenin gerekli lisansları almasını engelleyebilir.” dedi.
Sami ayrıca son hükümet politikalarının problemli doğasını vurgulayarak, Umre sektörünün 2023 skandalı nedeniyle cezalandırıldığını öne sürdü. Panorama Havayolları ile yaşanan komplikasyonlar nedeniyle Suudi Arabistan’da mahsur kalan 19.000 hacının seyahat acenteleri için büyük kayıplara neden olduğunu ve bu durumun düzenlemelerin sıkılaştırılmasında etken olduğunu belirtti.
Sıkı Gereksinimler ve Olası Sonuçlar
Hükümetin yeni yönergeleri, tur şirketlerinin hacılar için üç yıldızlı konaklama sağlamasını ve gidiş-dönüş uçak bileti satın almasını şart koşmaktadır. Bazı operatörler bu gereksinimlerde değer görmekte ancak ek finansal baskıdan ve artan tüketici maliyetlerinden endişe duymaktadır. Haşimov, “Bu gereklilikler lisanssız ajansların faaliyet göstermesini engelleyebilir, ancak maliyetleri artırabilir ve bu nihayetinde tüketiciye yansıtılacaktır.” yorumunda bulundu.
Lisans gereksinimleri ayrıca operatörlere üçüncü taraflı kuruluşlar aracılığıyla hizmet sunma yasağı getirmekte ve bu da Özbek hacılar için rot seçeneklerini kısıtlayabilir. “Artık yalnızca Suudi Arabistan’a doğrudan uçuşlara izin veriliyor gibi görünüyor, yerel havayolları öncelikli muamele görüyor” diyen ve bu düzenlemenin rekabeti engelleyebileceğinden ve bilet fiyatlarını artırabileceğinden endişe duyan Sami, “Sadece Umre vizeleri verilmesini öngören ek zorluklar da var, bu turist vizelerinden daha pahalı olmalarına rağmen daha az seçenek sunuyorlar.” dedi.
Mali Riskler ve Operatörlere Yük
İlk şikayetlerden biri, yeni lisans politikasıyla ilişkilendirilen mali risktir. 1 milyon dolarlık rezerv, operatörler için potansiyel döviz kuru riski doğurmaktadır. Haşimov, “Bu tutar, som cinsinden tutulması durumunda şirketleri para birimi dalgalanmalarına maruz bırakmaktadır. Son dönemde fonları çevirdiğimizde 5.000 dolar kaybettik. Bu 1 milyon dolarlık bir skalada gerçekleşirse, kayıplar 80.000 doları aşabilir, bu da nihayetinde tüketiciyi etkileyecektir.” açıklamasında bulundu.
Tur operatörleri ayrıca Din İşleri Komitesi’ni 1 milyon dolarlık depozito gereksinimini yeniden düşünmeye çağırdı ve sektörün ihtiyaçlarını ve ölçeğini daha iyi yansıtabilecek daha esnek bir yaklaşım önerdi.
Lisans Verimliliğindeki Zorluklar
Din İşleri Komitesi yetkililerinin tüm nitelikli şirketlere lisans verileceği yönündeki açıklamalarına rağmen, resmi yönergeler yalnızca “kazanan firmaları” belirtmektedir. Bu çelişki, tur operatörleri arasında endişe yaratmış ve lisanslar için rekabetin pazar kabul edilebilirliği olan firmaları dışarıda bırakabileceği korkusuna neden olmuştur. Ayrıca, bazı şirketlerin seçim sürecine katılmanın yüksek maliyeti olduğunu, tahmini olarak 10.000 dolar olduğunu belirttiler.
Özbekistan’dan Umre seyahatlerini kolaylaştırmak için turizm sektörü önemli ilerlemeler kaydetmiş olsa da, yeni düzenlemeler hacıları komşu ülkelerden hizmet almaya yönlendirebilir. Sami, “Rekabetçi fiyatlarla birçok komşu bölgeden ziyaretçi ağırladık, ancak bu yeni koşullar pazarı Özbekistan’dan uzaklaştırabilir.” dedi.
Şirketlerin 28 Ekim’deki lisans son başvuru tarihine hazırlanırken, bu politikaların Özbek hacılarını ve genel turizm sektörünü nasıl etkileyeceği henüz görülmeye devam ediyor. Sami, “Eğer gereksinimler mevcut haliyle devam ederse, mevcut fiyatlar geçmişte kalabilir ve yerini hacıları etkileyecek yüksek maliyetlere bırakabilir.” şeklinde konuştu.
