Samarkand Zirvesinde Ele Alınan Konular: Ukrayna, Afganistan, enerji, ulaştırma koridorları ve hammadde meseleleri
4 Nisan’da, Orta Asya liderleri ve Avrupa Birliği yetkililerinin katılımıyla Samarkand’da iki önemli uluslararası etkinlik gerçekleştirildi. Orta Asya-AB Zirvesi’nde konuşmacılar, Ukrayna’daki savaş, Afganistan’daki durum, enerji işbirliği, güvenlik, ulaşım koridorları ve ham madde ihracatı gibi geniş bir yelpazede konuları ele aldılar. Olay yerinden bildiri yapan Kun.uz gazetecisi, ana gelişmeleri ve açıklamaları özetledi.
Samarkand’da liderler tarafından en sık tartışılan konular arasında, Ukrayna, Afganistan, Afgan halkına insani yardım, enerji, nükleer santraller, temiz ve yeşil enerji ve ulaşım koridorları bulunmaktadır. Özbekistan ve Kazakistan’ın başkanları, Ukrayna’daki savaşı sona erdirme amacıyla başlatılan barış görüşmelerini memnuniyetle karşıladılar. Bölgesel liderlerin çoğu Afganistan konusuna değindiler, ancak bakış açıları farklılık gösterdi.
Barış ve işbirliği çağrısı
Orta Asya-AB Zirvesi, yüksek düzeyde bir karşılama töreni ile başladı. Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev etkinliği yönetti ve açılış konuşmasını yaptı. Küresel barış konusunda yaptığı konuşmada, uluslararası işbirliği olmadan bu tür zorlukların çözülemeyeceğini vurguladı. “Ukrayna etrafındaki durumu barışçıl bir şekilde çözmeye yönelik müzakerelerin başlamasını memnuniyetle karşılıyoruz ve tamamen destekliyoruz,” dedi.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, AB’nin Orta Asya ile ilişkisini ulaşım koridorları, temiz enerji, dijital bağlantı ve stratejik hammaddeler olmak üzere dört ana alana odakladığını belirtti.
“Kazakistan’dan AB’ye ihracatı artırmayı planladıklarını belirtti. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev, ülkesinin zaten AB’ye 2 milyar dolar değerinde 175 farklı ürün ihraç ettiğini ve rekabetçi, yüksek kaliteli ürünlerle bu işbirliğini genişletmeyi amaçladıklarını vurguladı.
“Kazakistan, Avrupa’ya hidrokarbon ihracatının ana tedarikçilerinden biri olmaya devam ediyor. Transkıta bağlantısını güçlendirmek bizim önceliklerimizden biridir,” diye belirtti Kassym-Jomart Tokayev, Kazakistan Cumhurbaşkanı.
Tokayev, ülkesinin enerji ve ekonomik güvenliği sağlamak için ulusal stratejisi çerçevesinde bir nükleer santral inşa etme planlarını da vurguladı. Orta Asya için özel bir Erasmus+ programının başlatılmasını önerdi.
Bölgesel entegrasyon ve enerji işbirliği
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadyr Cıpa
Orta Asya’daki olaylara vurgu yaparak konuşmasına başladı ve 31 Mart’ta Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan arasında imzalanan tarihi sınır anlaşmasını ön plana çıkardı. “Bu üçlü anlaşma bölgesel istikrar ve güvenlik yolunda önemli bir adımdır” dedi.
Cıpa ayrıca enerji, turizm ve tarım alanlarında önemli girişimlerden bahsetti. Cırgızistan’ın yılda 142 milyar kilovatsaatlik elektrik üretebilecek büyük bir hidroelektrik potansiyeline sahip olduğunu, ülkenin yenilenebilir enerji ve enerji verimli teknolojiler konusunda AB ile işbirliği yapmaya ilgi duyduğunu belirtti.
“Son yıllarda 18 küçük hidroelektrik santrali yaptık ve yakın gelecekte 15 tanesini daha inşa etmeyi planlıyoruz” dedi Sadyr Cıpa, Kırgızistan Cumhurbaşkanı.
Cıpa, transit mesafelerini önemli ölçüde azaltacak olan Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolunun stratejik önemini de vurguladı. “AB’nin ulaşım bağlantılılık girişimini ve projeye 10 milyar euroluk taahhüdünü takdir ediyoruz,” dedi.
Tacikistan: Hidroelektrik ve yeşil geçiş üzerine odaklanıyor
Tacikistan Cumhurbaşkanı Emomali Rahman, ülkenin geleceğinde hidroelektrik enerji ve yenilenebilir enerjinin kritik rolünü vurgulayarak öncelikle enerji gelişimine odaklandı.
“AB’nin Güney Asya’ya elektrik iletim altyapısını desteklediğimizi, özellikle CASA-1000 projesini tanıdığımızı vurgulamak isterim. 2037 yılına kadar Tacikistan’ın %100 yeşil devlet olmayı amaçladı. 2032 yılına kadar elektrik ihtiyacımızı tamamen yenilenebilir kaynaklardan karşılamayı planlıyoruz,” dedi Emomali Rahman, Tacikistan Cumhurbaşkanı.
Yüzde 93’ü dağlık olan ve kara ile çevrili bir ülke olarak Rahman, ulaşım koridorlarının geliştirilmesinin önemini vurguladı. Afganistan’a yardım etme konusunda işletmeleri, ekonomiyi ve toplumu yeniden inşa etme, ham madde ve petrol ve gaz ürünlerini Avrupa’ya ulaştırma ve yenilenebilir enerji üzerine bir diyalog başlatma önerisinde bulundu. Aynı zamanda, elektrik üretimini artırmaya ve Avrupa’ya ihracatını artırmaya hazır olduklarını teyit etti.
“Orta Asya, Avrupa’ya sunacak çok şeyi var. Ticaret ve ekonomik işbirliği şimdi ciddi bir şekilde etkililik açısından değerlendirilmelidir,” diyor Serdar Berdimuhamedov.
Zirve sırasında, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası Başkanı Odile Renaud-Basso da açıklamalarda bulundu.
Kısa bir aranın ardından, Samarkand İklim Forumu başladı. Nerdeyse tüm katılımcılar iklim krizini baskıcı ve inkar edilemez bir meydan okuma olarak kabul ettiler.
