Suriye Kampında Tutuklanmaktan Kaçınmak İçin Çocuklarını Başörtülerin Altına Saklayan Kırgız Kadınlar
Sonbaharda, Bishkek tarafından düzenlenen bir uçuşla Suriye kampından Kırgız İslam Devleti (IS) savaşçılarının eşleri ve çocuklarını geri getirmek amacıyla Kyrgyzstan’a dönen Adina, sonunda evine dönmekten mutlu olduğunu ancak 20 yaşındaki oğlu Nurmuhamed’in – dört çocuğunun en büyüğü – Suriye’de bırakıldığı için “kalbinin kanadığını” söylüyor.
Adina, son olarak 2019 yılında Kürt güçleri tarafından 15 yaşındayken tutuklandıktan üç yıl sonra 2022 yılında Suriye’deki bir hapishaneden gönderdiği mektubu aldığı oğlundan haber aldığını belirtiyor.
Kürdistan kontrolündeki Al-Hawl ve Al-Roj kamplarında bulunan diğer Kırgız kadınlar da, Kürt gardiyanların rutin olarak çadırlarını kontrol ettiğini ve 8 yaşındaki çocukları bile çocuk hapishanelerine yerleştirdiğini söylüyor.
Nurmuhamed, güney Kırgızistan şehri Oş’tan olan ebeveynleri tarafından beş çocuğuyla birlikte Suriye’nin Rakka şehrine, sözde İslam Devleti hilafetinin başkenti olarak bilinen yere götürüldüğünde 13 yaşındaydı.
Eşi ve en küçük çocuğu, IS’in son kalelerinden kovulduğu Mart 2019’da hava saldırılarında birkaç gün arayla öldü.
“14 Mart’ta aynı gün eşim öldüğünde, Nurmuhamed yiyecek aramaya çıktı ve geri dönmedi. Diğer üç çocuğumla birlikte bir siperde saklanıyordum, burada yakalandık ve Al-Hawl’a götürüldük” diyor Adina.
Adina, daha sonra Nurmuhamed’in Kürt güçleri tarafından tutuklandığını ve bir hapishaneye konulduğunu öğrendi, ancak diğer ayrıntıları bilmiyor. Oğlunun sadece bir tane, bir hapishane demirleri arkasındaki Nurmuhamed’i gösteren son fotoğrafı var.
Sonbaharda 2019’da Al-Hawl’daki kadınlar eşlerini ve oğullarını hapishanelerde kayıtlı videolardan arıyordu. Adina, “Oğlumu bir videoda gördüm ve ekran görüntüsü aldım. Bundan önce beş ay boyunca çocuğumun ölü mü yoksa sağ mı olduğunu bilmiyordum” diyor.
Tekrar, Adina, Nurmuhamed’in yaşıyor olup olmadığını veya hangi hapishanede tutulduğunu bilmiyor. O ve akrabaları defalarca Kyrgyzstan hükümetine oğlunu bulmalarında yardımcı olmaları için yalvardılar.
“Kyrgyz yetkililer bize onu hiçbir hapishanede bulamadıklarını söylediler” diyor Adina.
Suriye’de geride bırakılan diğer bir Kırgız ergen olan “Aitbek” de var iddia edilen olarak sadece 10 yaşındayken 2019 yılında Al-Hawl’dan çocuk hapishanesine götürüldü. Aitbek’in gerçek adı güvenlik nedenleriyle kullanılmıyor.
“Aitbek’in annesi ve dört kardeşi 2023 yılında Kırgızistan’a geri döndü. Anne de onu geri getirmek için yetkililere başvurmuştu, ancak onu hiçbir zaman tekrar göremedi ve ölmeden önce bekledi” diyor Suriye ve Irak’tan çocuklarının geri getirilmesi için kampanya yürüten ebeveynler grubu başkanı Hamida Yakubova.
Aitbek’in nerede olduğu bilinmiyor. Yakubova, Aitbek’i ve diğer birkaç çocuk hapishanesinde dışarı bakan bir pencereden gösteren iddia edilen bir video elde etmiş.
Bu arada, Al-Roj kampındaki bir Kırgız annesi, ailesinin bir sonraki repatriasyon uçuşunu beklerken iki oğlunu da tutuklanmaktan kurtarmak için çırpındığını söylüyor.
Güvenlik nedenleriyle ismini açıklamadan konuşan kadın, yaşının 20 olduğunu ve Suriye’de doğmuş olan küçük oğlunun ise 7 yaşında olduğunu belirtiyor.
“Duymuşuzdurlar ki [Kürt güçleri] 18 yaşın altındaki çocukları çocuk hapishanelerine gönderir ve 18 yaşına ulaştıklarında onları normal hapishanelere yerleştirirler” diyor. “Çocuklar burada eğitim almadığı için doğru düzgün gelişmiyor. Büyük oğlum hala küçük bir çocuk gibi davranıyor” diyor kadın. “Bu çocuklar hiç normal bir hayat yaşamadılar. Bildikleri tek şey Suriye’deki kamplar… Ben de çocuklarımı alıp Kırgızistan’a dönmeyi çok isterim.”
Kyrgyz yetkililer, vatandaşlarının en az 850 kişisinin Suriye’ye IS’e katılmak için gittiğini söylüyor. Düzineyi aşkın kişi orada öldü.
2021 yılında hükümet, çoğunlukla kadın ve çocuk olan vatandaşlarını geri getirmek ve onları topluma rehabilite etmek ve yeniden entegre etmek için Meerim operasyonunu başlattı. Bu yıl, 303 çocuk dahil olmak üzere 432 Kırgızistanlı Suriye kamplarından Kırgızistan’a getirildi.
“Bu vatandaşlarımızdır ve onları geri getirmek doğrudan devletimizin sorumluluğundadır” diyor Kyrgyzstan Güvenlik Konseyi Başkanı Marat Imankulov.
